ali-sir-nevai derss net
Ali Åžir Nevai
1441′de Herat’ta doÄŸdu. Babası Timur’un meliklerinden Sultan Ebu Said’in veziri Kiçkine BahÅŸi idi. Ali Åžir Nevai’nin ilk eÄŸitimini babası verdi. Daha sonraki eÄŸitimine Horasan ve Semerkant’ta devam etti. Sultan Hüseyin Baykara ile okul arkadaşı idi. Hatta okurken aralarında kim devlet idaresine geçerse diÄŸerini unutmamak üzere sözleÅŸmiÅŸlerdi. Sultan Hüseyin Baykara, Herat’ta yönetimin başına geçince sözleÅŸtikleri gibi Ali Åžir Nevai’yi aradı. Onun Semerkant’ta olduÄŸunu öğrendi ve Maveraünnehir Meliki Ahmet Mirza’ya bir mektup yazarak Ali Åžir Nevai’yi kendisine göndermesini istedi. Ali Åžir Nevai, Ahmet Mirza’nin adamları tarafından Herat’a götürüldü. Sultan Baykara onu önce mühürdar yaptı daha sonra vezirlik görevine tayin etti.
Görevi sırasında bol bol kitap okumak, ilim çevreleriyle sohbet etmek ve araÅŸtırma yapmak imkanı bulan Ali Åžir Nevai, bir süre sonra yaptığı iÅŸten sıkılmaya baÅŸladı. Ä°stifasını Hüseyin Baykara’ya sunduysa da kabul edilmedi. Aksine Esterabad ValiliÄŸi’ne tayin edildi. Ali Åžir Nevai, valilik görevinde fazla durmadı ve 1490 yılında ayrıldı. Valilik görevinden ayrıldıktan sonra bilim ve sanat konularında yoÄŸunlaÅŸan Ali Åžir Nevai, 1501 yılında doÄŸduÄŸu ÅŸehir olan Herat’ta vefat etti.
Åžiirlerini Türkçe ve Farsça yazan Ali Åžir Nevai, Arapça’yı da çok iyi öğrenmiÅŸti. MeÅŸhur ilim adamlarından Molla Cami, onun ÅŸiir arkadaÅŸlarındandır. KaÅŸgarlı Mahmut’tan sonra Türk diline en büyük hizmet eden kiÅŸi olarak tanınan Ali Åžir Nevai, Muhakemet-ül Lügateyn adlı kitabında Türkçe ile Farsça’yı karşılaÅŸtırarak pek çok yerde Türkçe’nin üstünlüğünü savunmuÅŸtur. Nevai, bu kitabını Türkçe’yi bırakarak eserlerini Farsça verenlere ithafen yazmıştır. Ali Åžir Nevai, Türkçe yazdığı ÅŸiirlerinde Nevai, Farsça yazdığı ÅŸiirlerinde ise Fani mahlaslarını kullanmıştır. Ali Åžir Nevai’nin dördü Türkçe, biri de Farsça olmak üzere beÅŸ ayrı divanı vardır. Türkçe divanlarının genel adı Hazain-ül Maani’dir. Türkçe divanlarını, Garaibü’s-SaÄŸir, Nevadir-üş Åžebab, Bedayi-ül Vasat ve Fevaidü’l- Kiber adları altında yazmıştır. BeÅŸ mesnevisinden meydana gelen Hamse’si ile Türk edebiyatında ilk hamse yazan Ali Åžir Nevai’nin divanlarından hariç 18 ayrı eseri daha vardır. Sırasıyla ÅŸunlardır: “Hayret-ül Ebrar, Ferhat ve Åžirin, Leyla ve Seb’a-i Seyyarem, Sedd-i Ä°skender, Lisanü’t-tayr, Muhakemet-ül Lügateyn, Mecalis-ün Nefais, Mizanül Evzan, Nesaim-ül Mehabbe, Nazm-ül Cevahir, Hamset-ül Mütehayyirin, Tuhfet-ül Mülük, MünÅŸeat, Sirac-ül Müslimin, Tarih-ül Enbiya, Mahbub-ul Kulub Fil Ahlak, Seyf-ül Hadi ve Rekabet-ül Münadi.”
Yorum Yapınız
Yorum yapabilmek için giriş yapmalısınız.
Son yorumlar